بررسي ضرورت شناسايي دلفين‌هاي خليج‌فارس به عنوان هوشمندترين حيوانات آبزي ايران

مهرداد ملكي خشكبيجاري

  E.mail : malk138510@yahoo.com

 چكيده :

دلفين‌ها كه در زبان فارسي به آن تُخس هم مي‌گويند به حق باهوش‌ترين حيوان آبزي به شمار مي‌روند . به طور مكرر ديده شده كه از اين آبزيان باهوش براي كارهاي دريايي استفاده بعمل مي‌آيد. البته مدتها بايد آموزش‌هاي لازم را ديده باشند.دلفين‌ها از پستانداران آبي هستند كه در خليج‌فارس و درياي عمان زندگي مي‌كنند متأسفانه بررسي‌هاي خيلي كمي در اين خصوص بعمل‌ آمده با وجود اينكه شواهد بسيار زيادي بر وجود دلفين در خليج‌فارس وجود دارد اما درباره نوع محل تجمع و فوايد بسيار اين حيوان خليج‌فارس مطالعه جدي صورت نگرفته است . دلفين‌ها در بيشتر قسمت‌هاي خليج‌فارس خصوصاً در آبهاي تنگه هرمز و آبهاي بين جزاير ديده مي‌شوند. در اين تحقيق به ضرورت مطالعه درخصوص شناسايي ، پراكندگي و ارزيابي دقيق و برنامه‌ريزي جهت آموزش اين گونه آبزي باهوش بايد بعمل آيد پرداخته شده است.

كلمات كليدي : دلفين ـ خليج فارس ـ درياي عمان ـ پستانداران ايران

مقدمه :

تنها در چند دهه قبل دلفين ها و نهنگ ها ، عموماً جانداران بزرگي تلقي مي شدند كه بخاطر گوشت و چربي خود مورد شكار قرار مي گرفتند . دانش مربوط به ويژگي‎هاي زيست‎شناختي آنها به صورت اطلاعات پراكنده و غير دقيق بوده و اطلاعات جامعي درخصوص پراكنش و نيز برخي مطالب در مورد تغذيه ، مراحل رشد حاصل بررسي نمونه ‎هاي صيد شده در اختيار بود. با اين حال ويژگي‎هاي رفتاري و انواع شناختي آنها در هاله‎ اي از رمز و راز قرار داشت . از آنجاييكه آنها قسمت اعظمي از حيات خود را در زير آب سپري مي‎كنند مطالعه آنها كار دشواري مي‎ باشد . ليكن امروزه دلفين‎ هاي بيني بطري كه خوشبختانه يكي از دلفين هاي موجود در درياي عمان و خليج‎ فارس مي ‎باشد در گونه ‎هاي پستانداران دريايي است كه بيشتر از همه موارد مورد مطالعه قرار گرفته است .

در اين نوشتار ابتدا به گونه ‎هاي مشاهده شده در خليج فارس پرداخته شده و بعد به روشهاي مطالعه جمعيتي ، نحوه آموزش اين گونه آبزي پرداخته شده است انشاء‎ا.. اين مطالعه زمينه ه‎اي براي كار منسجم ، دقيق در بكارگيري ، آموزش دلفين ‎هاي خليج‎فارس و درياي عمان عنوان هوشمندترين حيوانات آبزي باشد.

خانواده دلفين ‎ها

مشخصات : اكثر اين  جانوران پوزه اي دراز و استوانه ‎اي شكل دارند و منقارشان شبيه منقار پرندگان مي باشد . تعداد دندانهاي دلفين ها زيادند و در بعضي از گونه ‎ها به 260 عدد نيز مي‎رسد . داراي باله‎ هاي سينه ‎اي بزرگي است و باله پشتي در وسط پشت و يا قدري جلوتر قرار دارد . باله دمي در وسط داراي شكاف است .

 دلفين بيني بطري (Tarsiops truncatas )

مشخصات :  جثه ‎اي متوسط با پوزه ‎اي نسبتاً كوتاه و گرد ، آرواره پايين كمي از آرواره بالا جلوتر است . رنگ بدن خاكستري و زيرشكم و پهلوها روشن تر مي باشد

پراكندگي : خليج فارس و درياي عمان .

دلفين يونس (Grampus griseus )

مشخصات : فاقد پوزه دراز ، فك بالا معمولاً بدون دندان ، باله پشتي بلند ، خميده و نوك دار مي باشد . رنگ بدن خاكستري تيره يا سياه است كه با بالا رفتن سن ، رنگ حيوان خاكستري شده ولي باله ‎ها همچنان تيره مي‎ مانند . بر روي پوست نيز خطوط سفيد نامنظمي وجود دارد .

پراكندگي: اين دلفين براي نخستين بار در ايران در سال 1370 در سواحل درياي عمان
 

دلفين گوژپشت (Sousa chinensis )

مشخصات  : جثه متوسط پوزه دراز و استوانه اي شكل است . در ناحيه پشت ، معمولاً برجستگي قوز مانندي دارد كه باله پشتي مثلثي شكلي بر روي آن قرار گرفته است . رنگ بدن متفاوت ، از سفيد تا سربي متمايل به قهوه ‎اي ، زيربدن روشنتر است . در تقسيم بنديهاي جديد ، دلفين خالدار كه در روي بدن لكه‎ هايي شبيه كك و مك دارد را ، همان دلفين گوژپشت مي ‎دانند .

پراكندگي : خليج فارس و درياي عمان .

دلفين معمولي (Delphinus delphis)

مشخصات : جثه متوسط و استوانه اي شكل ، پوزه دراز ، باله پشتي متوسط و رنگ پشت متغيري دارد كه معمولاً سياه يا قهوه اي تيره و زير شكم سفيد است . نواري به رنگ زرد خاكستري در پهلوها ديده مي‎شود . باله‎ هاي سينه اي سياه يا خاكستري است .

پراكندگي : خليج فارس و درياي عمان .

نتايج :

اهداف اساسي بررسي

1-     بيان گونه هاي مختلف دلفين در آبهاي جنوبي درياي عمان و خليج فارس

2-     بيان ضرورت ارزيابي آموزش و كاربرد اين نعمت خداوندي كه امكان دسترسي به آن داريم .

3-     روشهاي ارزيابي و بيان مختصري از روش ارزيابي ذخاير اين گونه هاي پستاندار

4-     بررسي ويژگيهاي منحصربفرد هوش  ، شنوايي و توانايي هاي اين پستاندار

5-     مختصري درخصوص روش و امكانات لازم جهت آموزش دلفين ها

انشاءا.. اين بررسي بتواند دريچه اي فراسوي محققين كشور عزيزمان درخصوص بهره مندي از توانايي هاي اين نعمت الهي باشد.

مراجع :

   1- Goajon.m , Gascuel .D.,”A density – Dependent model of population dynamics to investigate the impact of the Earopean albacore tuna driftnet on dolphins populations” ASFA-1 : Biological Sciences and Living Resources (Q1).IC: 44522754.

   2- Fifas.S , Goujon.M.; Antoine.L., “ Application of Leslie’s model on a population of comman dolphins (Delphinus delphis) : Sensivity study “ Aquat.- Living – Resour.- Ressour.-Vivantes – Aquat .1988 Vol .11,No .6,pp.359-369.

   3- Chotiros,N.P., “ Sediment penetration of Underwater mammalian sonar signals “, ASFA-1 : Biological – Sciences and Living Resources (Q1) ,IC : No.9900616.

  4- A.Rushoelzel,” Marine Mammal Biology”, ISBN: 0-632-05232-5. Blak well publishing 2002.

  5- T.A.Jefferson , S. Leather wood ,M.A.webber” . Marine Mammals of the world”, World Biodiver sity Database CD-Rom series.

The necessity of identification of Dolphins of the Persian Gulf as the most intelligent aquatic creature

Mehrdad Malaki Khioshkbijari

  Abstract:

Dolphins, also known as "TOKHS" in  Farsi are with no exaggeration , the most  intelligent aquatic creature.They can be used by humans to do a variety of marine affairs provided that they are fully trained for the intended jobs. Dolphins are the major aquatic mammals that reside in the Persian Gulf and sea of Oman .In spite of the multiplicity of evidences  suggesting  the existence of   dolphins in the Persian  Gulf , there has been a paucity of  serious research on their species ,concentrations, distribution and potential benefits. They are often found in most parts of Persian Gulf , particularly  Hormooz Strait and  islets situated in between.

This study aims at reviewing the needs to carry out research on the identification , distribution and  exact assessment of  dolphin stock for  training  purposes of  Dolphins.

 Key word : Dolphins , Persian  Gulf ,  Oman sea , aquatic mammals of Iran